'De muizen' van Dyonélio Machado

Naziazeno Barbosa heeft een probleem, een groot probleem. De melkboer wil hem geen melk meer leveren als hij niet binnen een dag zijn openstaande rekening betaalt: drieënvijftig mille-réis. Even overweegt hij de melkboer op te zeggen, want boter is niet echt nodig. ‘Ik kan je vertellen dat toen ik klein was bij mij in het dorp alleen de rijken boter aten, boter uit blik, van die gele,’ zegt hij tegen zijn vrouw Adelaide. Maar melk hebben ze echt nodig, voor hun vierjarige zoontje dat net is genezen van een ernstige ziekte en aan moet sterken. Naziazeno moet aan het geld zien te komen, vandaag nog. Het probleem is alleen hoe. Hij denkt aan zijn vriend Duque, die meteen in actie zou komen. Zelf is hij niet zo, hij tobt en hij twijfelt.

Clandestiene roulette

In ‘De muizen’ van de Braziliaanse schrijver Dyonélio Machado volgen we Naziazeno in zijn wanhopige zoektocht naar geld. Hij probeert het bij de directeur van het kantoor waar hij werkt, die heeft hem immers ook geholpen toen zijn zoontje ziek was. Hij zoekt met zijn vriend Alcides de café’s af om Duque te vinden die hem vast kan helpen. Wanneer hij vijf mille-réis weet los te peuteren van een kennis en er hoopvol mee naar een clandestiene roulette gaat, weten we al hoe het gaat aflopen. Gelukkig vinden Alcides en hij uiteindelijk Duque, die inderdaad meteen in actie komt en iets weet te regelen.

Als de uitgeputte Naziazeno 's nachts in bed ligt te wachten op de slaap, hoort hij geritsel en gepiep. Het zal toch niet zo zijn dat de muizen knagen aan de bankbiljetten die op het dressoir klaarliggen voor de melkboer?

Indringend

Ik heb het boek in één ruk uitgelezen, hield mijn adem in toen Naziazeno de roulette binnenging, leed met hem mee toen hij hongerig door de straten liep en durfde bijna niet verder te lezen toen hij wakker lag en naar het getrippel van de muizen luisterde.

‘De muizen’ geeft heel indringend het levensgevoel weer van de kleine man die gewoon rustig wil leven met vrouw en kind, maar die niet voldoende inkomen heeft om zijn leven zo te leven. Die iedere dag bang is voor grofgebekte schuldeisers en die iedere dag de keuze moet maken tussen een kaartje voor de tram of een kopje koffie in een café.

Dyonélio Machado

Dyonélio Machado (1895-1985) werd geboren in Barra do Quaraí, bij Porte Alegre. Hij studeerde medicijnen met als specialisme psychiatrie en was politiek actief. ‘Os Ratos’ schreef hij in 1934. In 1935 kreeg hij een belangrijke prijs voor het boek. Op dat moment zat hij gevangen vanwege zijn communistische sympathieën. Zijn verblijf in de gevangenis verwerkte Machado in ‘O louco do Catí’ (De gek van Catí).

‘Os Ratos’ verscheen in 2006 als ‘De muizen’ bij Coppens & Frenks in een vertaling van Harrie Lemmens.

Duurzaam bos in Brazilië

Onze vensterbanken in de jaren zeventig, daar moest ik steeds aan denken tijdens wandelingen door de Braziliaanse jungle. De huiskamerplanten die toen bij ons in de mode waren, groeien en bloeien hier uitbundig in het wild. De ficus, de yucca, de parapluplant, je zou er bijna nostalgisch van worden. Mijn oma had een grote bromelia in een koperen sierpot voor het raam staan. In Brazilië groeien de bromelia’s op bomen.

Bromelia op boom

Mata Atlântica
Voor de Europeanen bezit namen van het land was Brazilië één en al regenwoud. Van dit Atlantische oerbos is nu nog slechts zeven procent over. En dat is ernstig, want veel plantensoorten komen alleen in de Mata Atlântica voor. Gelukkig groeit in Brazilië het besef dat er iets aan de ongebreidelde kap moet gebeuren en zijn her en der projecten opgezet om het regenwoud te beschermen en te herbeplanten.
Ook in Praia do Forte (Bahia), dat zich erop voorstaat een broedplaats voor ecotoerisme te zijn, wordt het een en ander ondernomen om de Mata Atlântica te behouden. Initiator van deze projecten was Wilhelm Hermann Klaus Peters, een ondernemer van Duitse afkomst die zich hier in de jaren zeventig vestigde.

Bananenbomen

Kwekerij
Ten zuidwesten van Praia do Forte ligt de Reserva Ecológica da Sapiranga, een terrein van zeshonderd hectare waar het regenwoud wordt beschermd. Er is zelfs een bescheiden project opgezet, het Projeto Floresta Sustentável, waar oorspronkelijke planten worden gekweekt die gratis door omwonenden kunnen worden afgehaald, zoals cacaoplanten, cassave, tamarinde en koffieplanten. Op die manier tracht men de biodiversiteit in stand te houden en te vergroten. Dat is nodig, want de lokale bevolking heeft het liefst alleen bananenbomen en mangobomen in de tuin.
De ecotoerist kan de kwekerij bezoeken en via verschillende trails kennismaken met de flora en fauna van de Reserva. Maar ook een heel andere soort toerist komt hier aan zijn trekken. Knetterende quads verstoren regelmatig de rust in de jungle. Er zitten nog wel meer smetjes op de gepropageerde duurzaamheid. In de Reserva ligt een klein dorpje, Tapera. De vuilnisauto’s van Praia do Forte komen niet naar Tapera, zodat de bewoners hun vuilnis zelf maar verbranden.

Kwekerij

Parque Klaus Peters
In 2013 werd Wilhelm Hermann Klaus Peters, de grondlegger van het ecotoerisme in Praia do Forte, geëerd met een eigen park. In het Parque Klaus Peters wordt de oorspronkelijke kustbegroeiing beschermd. Je bereikt het park via een houten brug over de lagune. Het is hier een duingebied, de bomen en struiken zijn lager en ruiger dan in de Reserva da Sapiranga.
Door het park loopt een breed pad dat drie en een halve kilometer lang is en geplaveid met grijze stenen.
Als buitenlandse ecotoerist kom je hier aan je trekken. Langs het pad staan verschillende borden die informatie geven - ook Engelstalig - over de planten, de vogels, de vlinders en andere dieren die hier leven. En, je hoeft je niet te ergeren aan uitlaatgassen en ronkende motoren, hier mag alleen worden gewandeld en gefietst.

Parque Klaus Peters

Bij de ingang van het park staat een bord met informatie over Wilhelm Hermann Klaus Peters, de man die zijn droom waarmaakte en het vissersplaatsje Praia do Forte omtoverde tot een duurzaam tropisch paradijs. “Usufruir sem destruir”, staat er als motto bij. Genieten zonder vernietigen. Zo is dat, want de wilde planten in de jungle zijn veel mooier dan de gedomesticeerde op onze vensterbanken.