Mãe só há uma – experimenteren met identiteit

Pierre, mooi gespeeld door Naomi Nero, is zeventien jaar en experimenteert vrijelijk met zijn identiteit. Hij vrijt met jongens en met meisjes, draagt graag een string, scheert zijn borsthaar af en maakt selfies nadat hij in de badkamer lipstick heeft opgedaan. Zijn vader is overleden, zijn moeder laat hem met rust en met zijn zusje kan hij goed opschieten.

Aan de vrijheid om al die identiteiten te onderzoeken komt een eind als de politie voor de deur staat. Hij en zijn moeder moeten een DNA-test laten doen, omdat het vermoeden bestaat dat zijn moeder niet zijn biologische moeder is, maar hem als baby heeft gestolen.

De jeugdhulpverlening arrangeert een etentje in een restaurant om hem kennis te laten maken met zijn biologische ouders. Felipe noemen zijn nieuwe ouders hem, de naam die ze hem bij zijn geboorte hebben gegeven.

Ideaalbeeld

Pierre geeft zich niet gewonnen. Zijn nieuwe ouders, die beduidend rijker dan zijn moeder, willen hem laten voldoen aan hun ideaalbeeld. Ze nemen hem mee naar een modezaak en laten hem overhemden en poloshirts passen. Om zijn ouders te provoceren kiest hij een jurk. Vooral voor de vader (Matheus Nachtergaele) heeft het daar erg moeilijk mee.

‘Mãe só há uma’ heeft een open einde, hoewel de toenadering tot het broertje erop wijst dat Pierre een plek gaat vinden bij zijn nieuwe familie. Regisseur Anna Muylaert (1964, São Paulo) schreef ook het scenario en maakte eerder films als ‘É Proibido fumar’ (2009) en ‘Que horas ela volta?’ (2015).

Flexibel

De film, die losjes is gefilmd, stelt boeiende vragen, zoals ook de hamvraag uit de ‘Kaukaïsche Krijtkring’ van Bertolt Brecht: Wie is de echte moeder, de vrouw die je heeft gebaard of de vrouw die je liefdevol heeft opgevoed? In ‘Mae so ha uma’ speelt de zorgende moeder overigens geen rol meer, ze komt in de gevangenis terecht.

Maar de film gaat ook over de grenzen die je als opvoeder tegenkomt, je eigen normen en waarden. En stelt vragen over het ideaalbeeld dat je hebt van je kinderen. Wat als ze niet aan dat ideaalbeeld kunnen en willen voldoen? Hoe flexibel ben je zelf? Ben je bereid je grenzen te verleggen?

Ietwat verwarrend is dat Daniela Nefussi beide moeders speelt. Wat wil Anna Muylaert hiermee zeggen? Dat moeders inwisselbaar zijn?

'Cidade de Deus' - jeugdbendes in de favela's

Het leek me een te gewelddadige film, maar toen hij laatst op tv was, vond ik toch dat ik hem moest zien. Ik heb het over ‘Cidade de Deus’, een film uit 2002 van Fernando Meirelles en Kátia Lund. De film speelt zich af in de favela Cidade de Deus in Rio de Janeiro en is gebaseerd op het gelijknamige boek van Paulo Lins.

Wat gewelddadigheid betreft, is de film niet mis. Bloed vloeit rijkelijk, er vallen vele doden, jongens schieten jongens dood, jongens schieten volwassenen dood. Toch is de gewelddadigheid te behappen, de toon is humoristisch, de muziek is heerlijk en er is hoop: niet iedere jongere in de favela kiest voor de drugshandel. De verteller van de film, met als bijnaam Busca Pé (Voetzoeker), lukt het zich afzijdig te houden van de criminele bendes en weet zich zodanig te bekwamen in de fotografie dat er een carrière als persfotograaf voor hem in het verschiet ligt,  juist omdat hij de favela’s en de bendes van binnenuit kent.

Documentair karakter

De film is een speelfilm, maar heeft bijna een documentair karakter. Dat komt onder meer door de vorm: in een voice over vertelt Busca Pé (Alexandre Rodrigues) het verhaal van de rivaliserende jeugdbendes. Deze vorm zorgt er ook voor dat de andere personages wat oppervlakkig blijven, maar dat geeft niet. ‘Cidade de Deus’ geeft een boeiend kijkje in de gewelddadige wereld van de favela’s. Stiekem hoop ik dat het er nu beter is, maar ik ben bang dat dat een naïeve gedachte is. Wat in ieder geval veranderd is, zijn de politieauto’s. In ‘Cidade de Deus’ rijden agenten in gezellige Volkswagen kevers de favela’s in. Ik denk dat de politie zich hier nu enkel voortbeweegt in militair aandoende voertuigen.

Tien jaar later

Veel kinderen die meespelen in de film komen zelf uit de favela’s. Ze werden geronseld door Meirelles die honderd van deze kinderen mee liet doen aan acteerworkshops. In 2012 is er een documentaire gemaakt over hoe het tien jaar later met de spelers is.  

Alice Braga, die Angelica speelt, het meisje waar Busca Pé verliefd op is, heeft in verschillende films gespeeld, zoals in ‘I am legend’. Ze is het nichtje van actricie Sonia Braga, en dus geen favelakind. Jonathan Haagensen (Cabeleira) vertelt dat hij zich echt los heeft moeten maken van de film om voor een eigen carrière te kiezen. “Ik besefte dat ik niet mijn hele leven in de schaduw van de film kon staan.”

Ook hoofdrolspeler Alexandre Rodrigues werd uit de favela geplukt. Hij heeft na ‘Cidade de Deus’ in nog enkele films gespeeld.
Een deel uit de documentaire kun je hier bekijken op Youtube.

Cidade de Deus

Het Cidade de Deus in de film ziet er niet uit zoals een doorsnee favela, de straten zijn er recht met nette rijen huisjes. De wijk ontstond niet organisch, zoals de meeste favela’s, maar werd in 1960 gebouwd om bewoners te huisvesten van de favela’s die in het centrum van Rio systematisch werden ontruimd. Cidade de Deus ligt even ten noorden van de chique wijk Barra de Tijuca.