'Cidade de Deus' - jeugdbendes in de favela's

Het leek me een te gewelddadige film, maar toen hij laatst op tv was, vond ik toch dat ik hem moest zien. Ik heb het over ‘Cidade de Deus’, een film uit 2002 van Fernando Meirelles en Kátia Lund. De film speelt zich af in de favela Cidade de Deus in Rio de Janeiro en is gebaseerd op het gelijknamige boek van Paulo Lins.

Wat gewelddadigheid betreft, is de film niet mis. Bloed vloeit rijkelijk, er vallen vele doden, jongens schieten jongens dood, jongens schieten volwassenen dood. Toch is de gewelddadigheid te behappen, de toon is humoristisch, de muziek is heerlijk en er is hoop: niet iedere jongere in de favela kiest voor de drugshandel. De verteller van de film, met als bijnaam Busca Pé (Voetzoeker), lukt het zich afzijdig te houden van de criminele bendes en weet zich zodanig te bekwamen in de fotografie dat er een carrière als persfotograaf voor hem in het verschiet ligt,  juist omdat hij de favela’s en de bendes van binnenuit kent.

Documentair karakter

De film is een speelfilm, maar heeft bijna een documentair karakter. Dat komt onder meer door de vorm: in een voice over vertelt Busca Pé (Alexandre Rodrigues) het verhaal van de rivaliserende jeugdbendes. Deze vorm zorgt er ook voor dat de andere personages wat oppervlakkig blijven, maar dat geeft niet. ‘Cidade de Deus’ geeft een boeiend kijkje in de gewelddadige wereld van de favela’s. Stiekem hoop ik dat het er nu beter is, maar ik ben bang dat dat een naïeve gedachte is. Wat in ieder geval veranderd is, zijn de politieauto’s. In ‘Cidade de Deus’ rijden agenten in gezellige Volkswagen kevers de favela’s in. Ik denk dat de politie zich hier nu enkel voortbeweegt in militair aandoende voertuigen.

Tien jaar later

Veel kinderen die meespelen in de film komen zelf uit de favela’s. Ze werden geronseld door Meirelles die honderd van deze kinderen mee liet doen aan acteerworkshops. In 2012 is er een documentaire gemaakt over hoe het tien jaar later met de spelers is.  

Alice Braga, die Angelica speelt, het meisje waar Busca Pé verliefd op is, heeft in verschillende films gespeeld, zoals in ‘I am legend’. Ze is het nichtje van actricie Sonia Braga, en dus geen favelakind. Jonathan Haagensen (Cabeleira) vertelt dat hij zich echt los heeft moeten maken van de film om voor een eigen carrière te kiezen. “Ik besefte dat ik niet mijn hele leven in de schaduw van de film kon staan.”

Ook hoofdrolspeler Alexandre Rodrigues werd uit de favela geplukt. Hij heeft na ‘Cidade de Deus’ in nog enkele films gespeeld.
Een deel uit de documentaire kun je hier bekijken op Youtube.

Cidade de Deus

Het Cidade de Deus in de film ziet er niet uit zoals een doorsnee favela, de straten zijn er recht met nette rijen huisjes. De wijk ontstond niet organisch, zoals de meeste favela’s, maar werd in 1960 gebouwd om bewoners te huisvesten van de favela’s die in het centrum van Rio systematisch werden ontruimd. Cidade de Deus ligt even ten noorden van de chique wijk Barra de Tijuca.