'God is een Braziliaan' van Harrie Lemmens

Veel reizigers willen schrijven over hun reizen, over hun belevenissen, hun ontmoetingen, maar zelden zijn die verhalen interessant voor anderen. Jan Donkers schreef er een leerzaam boek over: ‘Reisverhalen schrijven’. Een belangrijke tip uit dit boek komt van V.S. Naipaul en luidt ‘travel on a theme’. Een thema geeft je verhaal richting.

Bestaat er een Braziliaanse literatuur?

Het thema van ‘God is een Braziliaan’ van vertaler Harrie Lemmens is de Braziliaanse literatuur. In dit boek beschrijft hij drie reizen naar Brazilië. Tijdens die reizen bezoekt hij acht grote steden die hij per hoofdstuk beschrijft. Hij ontmoet er schrijvers – 'mijn' schrijvers, zoals hij ze noemt, de schrijvers van wie hij boeken heeft vertaald - en hij schrijft over dode schrijvers. Daarnaast beschrijft hij op levendige wijze wandelingen door de steden, spreekt hij met obers en taxichauffeurs, bezoekt hij musea en weet hij heel veel over de geschiedenis van het land en natuurlijk over de taal, het Braziliaans-Portugees.

Bestaat er een Braziliaanse literatuur, is een interessante vraag die aan de orde komt in het boek. Sommige schrijvers, zoals Daniel Galera die Lemmens ontmoet in Porte Alegre, vinden van niet. Het exotische dat in het buitenland wordt geëist van de Braziliaanse literatuur is hem een doorn in het oog, schrijft Lemmens. Een schrijver heeft zijn eigen thema’s en wil zich niet laten dicteren wat hij moet schrijven. Het beeld dat ‘God is een Braziliaan’ schetst van de literatuur van dit enorme land is dat het heel divers is, net zo divers als de bevolking en de geschiedenis van de verschillende bevolkingsgroepen. Clarice Lispector werd geboren in Oekraïne, de voorouders van Michel Laub zijn Europese Joden, om maar enkele voorbeelden te noemen.

Leeslijst

Tijdens het lezen van ‘God is een Braziliaan’ lag er pen en papier klaar zodat ik steeds namen van schrijvers en titels van boeken op kon schrijven. Ik heb nu een leeslijst met vijftien namen en titels en verheug me op de komende leesweken.

Wat wel opvalt, op mijn lijstje staan vooral mannen. Heeft Brazilië na Clarice Lispector niet veel vrouwelijke auteurs voortgebracht? Of zijn ze er wel, maar worden ze te weinig gezien?

Troost

Had ik dit boek maar voor mijn reis naar Brazilië gekocht, dan had ik me kunnen laten gidsen door Lemmens en straten en pleinen kunnen verbinden met boeken. Eén troost, ik heb alleen Rio en Salvador nog maar gehad. Porte Alegre, Ilhéus, Curitiba, São Paulo, Belo Horizonte en Recife liggen nog op me te wachten.

'God is een Braziliaan' van Harrie Lemmens kwam in 2014 uit bij Atheneum - Polak & Van Gennep.
'Reisverhalen schrijven' van Jan Donkers kwam in 2008 uit bij Augustus.