Alberto Santos-Dumont, een Braziliaanse luchtvaartpionier

Dit keer geen boek van een Braziliaanse auteur, maar een roman over een Braziliaans onderwerp, geschreven door Arthur Japin: ‘De gevleugelde’. Een fascinerend onderwerp, want ik had geen idee dat een van de pioniers op het gebied van luchtvaart een Braziliaan was: Alberto Santos-Dumont.

Deze pionier werd in 1873 geboren in Cabangu in de Braziliaanse staat Minas Gerais.

Eerste vlucht

Als Alberto in 1888 voor het eerst een luchtballon ziet in São Paulo raakt hij hierover zo begeesterd dat hij besluit zelf te willen vliegen. Ook de boeken van Jules Verne zijn een grote inspiratiebron. In 1891 verhuist hij naar Parijs om te studeren en in 1989 vliegt hij voor het eerst in zijn eigen luchtballon. Zijn eerste vlucht in een soort vliegtuig maakt hij in 1901, rondom de Eiffeltoren.
In Amerika zijn de gebroeders Wright aan het experimenteren met een toestel dat zwaarder is dan lucht. Zij maken hun eerste vlucht in 1903. Ook Santos-Dumont gaat hiermee aan de slag. Hij maakt in 1906 zijn eerste vlucht. Er zijn nog steeds debatten gaande over wie de eerste echte vlucht maakte, maar we kunnen in ieder geval zeggen dat de Braziliaan de eerste Europese vlucht maakte.

In 1932, Santos-Dumont woont dan weer in Brazilië, in Guarujá in de staat São Paulo, pleegt hij zelfmoord, naar zeggen omdat hij het verschrikkelijk vindt dat vliegtuigen worden gebruikt voor oorlogsvoering. De gebroeders Wright hadden hier helemaal geen problemen mee. Zij tekenden in 1908 al hun eerste contract met het Amerikaanse ministerie van Oorlog.

Hart

Arthur Japin weet altijd boeiende, vaak historische, onderwerpen te vinden voor zijn romans, maar zijn stijl is niet zodanig dat het meeslepende lectuur wordt. Vaak blijft zijn manier van vertellen nogal afstandelijk. 

Als rode draad voor ‘De gevleugelde’ heeft Japin gekozen voor het gezeul met het hart van Santos-Dumond, dat is ontvreemd door de arts Walther Haberfield. Wanneer twee vrouwen het hart naar een veilige plaats willen brengen, wordt het even spannend, maar die spanning weet Japin niet vast te houden. Een mooi verhaal overigens, omdat de diefstal iets vertelt over de politieke situatie in het Brazilië van 1932. Haberfield wil niet dat het hart van Santos-Drumond – iemand die de vrijheid liefheeft – in de handen valt van de militaire dicatuur van Getúlio Varga.

In 'De geveleugelde' komt Santos-Drumont naar voren als een gedreven man die niet bang is om te vallen en die een bijzondere vrijetijdsbesteding heeft: breien. Japin suggereert een relatie met de boerenknecht Albert Chapin die later Santos-Dumont bijstaat tijdens zijn luchtvaartexperimenten.

Vliegveld

Het hart van de Braziliaanse luchtvaartpionier bevindt zich tegenwoordig in een lokaal van de luchtvaartacademie in Campo dos Afonsos, een buitenwijk van Rio de Janeiro. Het vliegveld in Rio, dat  is vernoemd naar Santos-Dumont ligt ten oosten van het centrum van de stad, op een soort schiereiland.

Op youtube zijn filmpjes over Santos-Dumont te vinden, onder meer deze.